Hat ve Kaligrafi Arasındaki Farklar

Sanatın bin bir çeşidi vardır. Sanatçının duygularını ve kabiliyetini yansıtan her türlü eylem sanat statüsünde değerlendirilir. Görsel sanatlar içerisinde değerlendirilen hat ve kaligrafi de bunlardan sadece ikisidir. Kelimelere renk vermek, farklı bir üslup ile kaleme anlamak anlamına gelen bu iki kelime arasındaki farklara kısaca göz atalım.

Aralarındaki en temel fark hat sanatının doğu medeniyetine has bir muhtevaya sahip olması ve Arap harfleriyle, kaligrafinin ise Latin harfleriyle yazılmasıdır. Buna bağlı olarak hat sanatının sağdan sola, kaligrafinin de soldan sağa doğru yazıldığını görürüz.

Genelde kaligrafi kelimesini duyduğumuzda zihnimizde bazı şekiller belirir. Bunlardan bazıları grafiti bazıları güzel yazı bazıları da hat yazılarıdır. Sebebi ise kaligrafi kelimesinin tam olarak ne olduğunu bilmememiz ya da kelimenin tanımındaki anlam genişliğidir. Kaligrafi, sözlüklerin hemen hepsinde tek bir tanıma sahiptir ve şöyle tabir edilir; “güzel yazı yazma sanatı.” Bu tanım kaligrafinin çerçevesini oldukça genişletmekte ve diğer farklı yazı türlerini de bu alan içerisine sokmaktadır. Yani bu tanıma göre her hat sanatı haddi zatında bir kaligrafi örneğidir. Fakat her kaligrafi çalışması bir hat sanatı değildir.

Hat sanatının tanımına bakacak olursak; “Arap harfleri çerçevesinde oluşan güzel yazı yazma sanatı” olarak karşımıza çıkacaktır. Bu tanıma göre de Arap alfabesini baza alan her türlü güzel yazı yazma çabasının hat olarak tanımlanabileceğini görürüz. Fakat hat sanatının bir de modern anlamı vardır; “işaretlere anlamlı, ahenkli ve hünerli bir şekilde biçim verme sanatı.” Bu açıdan bakıldığında tarih içerisinde gelişen farklı hat türlerini bir kategoride inceleyebilme imkânı buluruz. Zira kufî, celi, nesih, sülüs, rika gibi pek çok farklı tür ortaya çıkmıştır zamanla.

Kaligrafi, hat sanatına göre çok daha geniş bir yelpazeye sahiptir. Bu sanatı icra ederken kullanılan aletler oldukça farklı ve çeşitlidir. Bir sınırı yoktur. Yazıya şekil verecek her türlü edevat kullanılabilir. Fakat hat sanatında belirli çerçeve vardır. Genel olarak kullanılan bazı aletler vardır. Bunlardan birkaçı; makas, aharlı kâğıt, yazı takımı, kalemtıraş, kalemdan, lika, hokka, mühre ve celi kalemi…

Kaligrafi sanatının özdeşleştiği bir medeniyet yoktur. Herhangi bir medeniyetin kültürel yapısını göstermez. Fakat hat sanatı İslam kültür ve medeniyetinin farklı sanat türlerinden bir tanesidir. Ve bir dine hizmet aracıdır. Bu bakımdan hat sanatının medeniyet içerisinde geliştirilmiş bir eğitim süreci vardır. Bu eğitim sonunda ehliyet kazanan kişinin sanatı icra edebilmesini meşrulaştıran bir icazet verilir. İcazetten sonra o kimseye artık “hattat” denir. Ve eserlerinin sonuna kendi imzasını koymasına izin verilir. Bu usul kaligrafi sanatında söz konusu değildir. Bazı güzel yazı kursları olsa da hat sanatında olduğu gibi sistematik, kendine özgü ve bir diploma ile neticelenen sürece sahip değildir.