{"id":102,"date":"2018-05-03T14:54:31","date_gmt":"2018-05-03T11:54:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.farklarsozlugu.com\/2018\/05\/03\/beyoglundaki-unlu-sinemayi-su-basti-bedas-aciklama-yapti\/"},"modified":"2020-12-14T18:00:04","modified_gmt":"2020-12-14T15:00:04","slug":"panteizm-ve-panenteizm-arasindaki-farklar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/2018\/05\/03\/panteizm-ve-panenteizm-arasindaki-farklar\/","title":{"rendered":"Tanr\u0131 Nerede ya da Alemin G\u00f6r\u00fcnmeyen Y\u00fcz\u00fc: Panteizm ve Panenteizm"},"content":{"rendered":"

\"\"\u0130sim ve mahiyet itibari ile birbirlerine \u00e7ok benzeyen iki tasavvuru ele alaca\u011f\u0131z bu yaz\u0131m\u0131zda. Olduk\u00e7a farkl\u0131 \u00f6zelliklere sahip olmalar\u0131na ra\u011fmen y\u00fczeysel olarak bilgi sahibi kimseler taraf\u0131ndan s\u00fcrekli kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n

Spinoza ile -Hint Panteizmini es ge\u00e7ersek- d\u00fc\u015f\u00fcnce sahas\u0131ndaki yerini alan panteizm tarih i\u00e7erisinde, hem fikir babas\u0131n\u0131n hem takip\u00e7ilerinin baht\u0131n\u0131 karartm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6nceki alem tasavvurlar\u0131na nazaran olduk\u00e7a farkl\u0131 bir mahiyet arz eden panteizm, e\u015fya ve tanr\u0131 aras\u0131ndaki net ayr\u0131m\u0131 silikle\u015ftirmesiyle haf\u0131zalara kaz\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Her \u00f6zg\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcncenin kaderi kendisine benzeyen farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerle tenkit edilmek ya da k\u0131smen farkl\u0131 fikirlere \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmektir. Panteizm de kendisinden sonraki alem tasavvurlar\u0131na ilham kayna\u011f\u0131 olmu\u015f, yeni teorilerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir katk\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bunlardan bir tanesi de panenteizmdir. Aralar\u0131nda ciddi farklar olmas\u0131na ra\u011fmen d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinde birbirine en fazla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan iki teori oldu\u011funu da ifade etmek gerekir.<\/p>\n

Panteizmde evrenin bizzat kendisi tanr\u0131d\u0131r. Evren ve tanr\u0131 aras\u0131nda fark s\u00f6z konusu de\u011fildir. Ayn\u0131 durum panenteizm i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Bu teoride de evren, tanr\u0131 ile birliktedir. Fakat evrenin ve di\u011fer t\u00fcm e\u015fyan\u0131n \u00f6zlerinin yarat\u0131c\u0131s\u0131 da odur. Panteizmden fark\u0131 evren-tanr\u0131 birlikteli\u011fini fiziksel olarak kabul etmemesi ve tanr\u0131n\u0131n evrenin bilincinde mutlak \u015fekilde bulundu\u011funu savunmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\"\"Bir ba\u015fka ifade ile panteizmde her \u015fey tanr\u0131d\u0131r. Panenteizmde ise her \u015fey tanr\u0131dad\u0131r. Tanr\u0131dan sudur ederek varl\u0131k sahas\u0131ndaki yerlerini alm\u0131\u015flard\u0131r. Bu anlamda panteizmde tanr\u0131-evren farks\u0131z bir aradayken, panenteizmde bu birliktelik felsefi bir ifade ile \u201ctanr\u0131da olu\u015f\u201d \u015feklindedir. Yani tanr\u0131 d\u0131\u015f k\u00fcme, evren ise bu k\u00fcmenin i\u00e7inde yer alan daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u00fcme gibidir.<\/span><\/p>\n

Panteizmde ruh yine tanr\u0131n\u0131n kendisidir. Panentezimde ise ruh tanr\u0131y\u0131 arzulayan ve ona ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir olgudur. Tek\u00e2m\u00fcl vas\u0131tas\u0131yla somut olarak ezeli ve ebedi olan, t\u00fcm varl\u0131klar\u0131n yarat\u0131c\u0131 ve h\u00e2kimi olan tanr\u0131y\u0131 arzular. Ve tek gayesi onunla birle\u015fip b\u00fct\u00fcn olabilmektir. Panteizmde ise ruh zaten odur ve onunlad\u0131r.<\/p>\n

Panteizmde tanr\u0131 i\u00e7kindir. Panenteizmde ise a\u015fk\u0131nd\u0131r. Fakat bu a\u015fk\u0131nl\u0131k yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz k\u00fcme \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibidir. Evren, kendisinden daha geni\u015f ve b\u00fcy\u00fck olan\u0131n tanr\u0131n\u0131n i\u00e7inde v\u00fccut bulur.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Panteizmde tanr\u0131 mutlakt\u0131r. De\u011fi\u015fmezdir. Sabittir. Sonsuzdur. Zamandan ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r. Fakat panenteizmde tanr\u0131; zaman\u0131n hem i\u00e7inde hem d\u0131\u015f\u0131nda, hem de\u011fi\u015fen hem de\u011fi\u015fmeyen, hem mutlak hem g\u00f6reli, hem sabit hem de\u011fi\u015fken, hem sonlu hem sonsuz, hem tikel hem t\u00fcmel, hem sebep hem de neticedir. Bu haliyle panteizmden olduk\u00e7a farkl\u0131d\u0131r. Ve \u00e7eli\u015fik bir teori gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Fakat daha yak\u0131ndan bakmak haliyle daha iyi anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n

Panteizmin farkl\u0131 yorumlar\u0131 ve ekolleri vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin \u0130\u00e7kinci Panteizm, \u0130dealist Panteizm, Teolojik Panteizm bunlardan \u00fc\u00e7\u00fcd\u00fcr. \u00c7ok erken tarihli bir tasavvur olmas\u0131ndan sebep farkl\u0131 yorumlar \u00fcretilebilmi\u015ftir. Panenteizm de en az onun kadar eski olmas\u0131na ra\u011fmen farkl\u0131 yorumlar\u0131 \u00fcretilmemi\u015ftir. \u0130ki teori de akademik camiada tart\u0131\u015f\u0131lmaya ve geli\u015ftirilmeye devam ediliyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130sim ve mahiyet itibari ile birbirlerine \u00e7ok benzeyen iki tasavvuru ele alaca\u011f\u0131z bu yaz\u0131m\u0131zda. Olduk\u00e7a farkl\u0131 \u00f6zelliklere sahip olmalar\u0131na ra\u011fmen y\u00fczeysel olarak bilgi sahibi kimseler taraf\u0131ndan s\u00fcrekli kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rlar. Spinoza ile -Hint Panteizmini es ge\u00e7ersek- d\u00fc\u015f\u00fcnce sahas\u0131ndaki yerini alan panteizm tarih i\u00e7erisinde, hem fikir babas\u0131n\u0131n hem takip\u00e7ilerinin baht\u0131n\u0131 karartm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6nceki alem tasavvurlar\u0131na nazaran olduk\u00e7a farkl\u0131 bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":838,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[219,218],"tags":[232,581,283,135,365,364,292,363,367],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/102"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=102"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/102\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1075,"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/102\/revisions\/1075"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/838"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=102"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=102"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=102"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}