![\"\"](\"http:\/\/www.farklarsozlugu.com\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/din-ve-bilim-300x189.jpg\")
\u0130nsanl\u0131k, tarih boyunca kendi kendini y\u00f6netebilecek, Nietzsche\u2019nin deyimiyle \u201c\u00fcst insan\u201d formuna ula\u015famad\u0131. Hayat\u0131n her noktas\u0131nda bir \u015fekilde y\u00f6nlendirilmeye hala muhta\u00e7 durumda. Di\u011fer taraftan dur durak bilmeden de ke\u015ffetmeye devam ediyor. Bu yaz\u0131m\u0131zda insanlar\u0131n hayat\u0131n\u0131 hem y\u00f6nlendiren hem de anlam katan iki olguyu ele al\u0131yoruz; din ve bilim.<\/p>\n
Albert Bayet, Dine Kar\u015f\u0131 D\u00fc\u015f\u00fcnce Tarihi isimli eserinde din ve bilimin daha genel ifade ile d\u00fc\u015f\u00fcncenin aras\u0131ndaki gerilimin \u00e7ok ge\u00e7 tarihli oldu\u011funu ifade eder. \u0130kisinin birbirinden daima farkl\u0131 oldu\u011funu ve bir t\u00fcrl\u00fc uzla\u015f\u0131n\u0131n sa\u011flanamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Genelde bu mesele Kopernik ve Bruno\u2019nun idam\u0131, Galileo\u2019nun yarg\u0131lanmas\u0131 ile ifadesini orta \u00e7a\u011fda bulan bir olgu gibi ele al\u0131nsa da esas\u0131nda hakikat bundan farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Din ve bilimin iki farkl\u0131 olgu oldu\u011fu kesindir. Tarih boyunca iki ucu ifade ettiklerini iddia edebiliriz. Ne var ki aralar\u0131ndaki gerilim, toplumu y\u00f6nlendiren entelekt\u00fcel e\u011filimler ve siyasi erklerden hali bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015ftir. Ve elbette din kurumlar\u0131n\u0131n toplum \u00fczerindeki tesirini de es ge\u00e7memek gerekir. \u00d6zellikle bat\u0131da kilisenin tahakk\u00fcm\u00fc iki kutup aras\u0131ndaki sava\u015f alevini \u015fiddetlendirmi\u015f ve meselenin bug\u00fcn i\u00e7inde bulundu\u011fu \u00e7\u0131kmaza s\u00fcr\u00fcklenmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Din ve bilim aras\u0131ndaki fark\u0131, taraftarlar\u0131n\u0131n tutumlar\u0131 ile de\u011ferlendirebilece\u011fimiz gibi bizatihi ontolojik farkl\u0131l\u0131klar\u0131 \u00fczerinden de ele alabiliriz. Meseleyi fazlaca teorik boyuta indirgememek i\u00e7in ikisinin aras\u0131nda bir d\u00fczlemde konu\u015fmak faydal\u0131 olacakt\u0131r. Daha detayl\u0131 bir okuma i\u00e7in Ian Barbour\u2019un Bilim ve Din isimli eserine g\u00f6z at\u0131labilir. Orada Barbour, \u00e7at\u0131\u015fma, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, diyalog ve entegrasyon kuramlar\u0131 \u00fczerinden konuyu derinle\u015ftirmektedir.<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.farklarsozlugu.com\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/bilim-300x200.jpg\")
Din ve bilim aras\u0131ndaki en temel fark, dogmatizm-deneysellik unsurlar\u0131d\u0131r. Din, dogmatiktir. H\u00fck\u00fcmleri genellikle deneye dayal\u0131 de\u011fildir. Ak\u0131l \u00fcst\u00fc veriler sunar. Bilim ise deneyseldir. Sundu\u011fu \u00f6nermeler ve teoriler g\u00f6zleme ve yanl\u0131\u015flanmaya a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bilim taraftarlar\u0131n\u0131 hakikat savunucusu k\u0131lan en \u00f6nemli \u00f6zellik budur. Bilimsel verinin do\u011frulanabilirli\u011fi onun kabul\u00fcnde, dinsel verinin de yanl\u0131\u015flanamazl\u0131\u011f\u0131 onun reddinde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir zemin temin etmektedir. Buna ba\u011fl\u0131 olarak din ve bilim aras\u0131ndaki temel farklardan biri de, inan\u00e7 ve bilmedir. Dogmatizm, inanc\u0131 \u00f6nceler. Deneysellik ise bilmeyi. Dindar i\u00e7in inanmak, bilimsever i\u00e7in bilmek esast\u0131r.<\/p>\n
Dinsel verinin kayna\u011f\u0131 tanr\u0131 ya da ak\u0131l \u00fcst\u00fc, metafizik g\u00fc\u00e7lerdir. Bilimsel verinin kayna\u011f\u0131 ise duyular ve ak\u0131l. Din, sundu\u011fu malumat\u0131n \u00f6telerden geldi\u011fini iddia eder. Bu malumat\u0131n ak\u0131lla uyu\u015fup uyu\u015fmad\u0131\u011f\u0131 farkl\u0131 bir konudur. \u00d6nemli olan dinin hi\u00e7bir veriyi salt ak\u0131l-g\u00f6zlem yoluyla \u00fcretmemesi, bilimin ise ak\u0131l-g\u00f6zlem d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir veriye itibar etmemesidir.<\/p>\n
Din, m\u00fcntesiplerinden belirli pratikler ister. \u00c7e\u015fitli rit\u00fceller ve kanunlar ile onun hayat\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirir. Yerine g\u00f6re s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131r ve geni\u015fletir. Bilim ise bu t\u00fcrden pratikler istemez. Dinsel verinin ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusudur. Ayn\u0131 durum bilim i\u00e7in ge\u00e7erli de\u011fildir. Bu durum biraz da din ve bilimin farkl\u0131 sahalarda s\u00f6z sahibi olmalar\u0131yla da alakal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, dinin ahlak alan\u0131nda da kanunlar\u0131 vard\u0131r. Bilim bu alanda sessizdir. Baz\u0131 \u015feyler s\u00f6ylese bile bunlar kanun de\u011fil tespittir. Ve tespitlerin y\u00f6nlendirici bir mahiyeti yoktur.<\/p>\n
Bilimsel tespit ve dinsel kanunu birbirinden ay\u0131ran en temel fark da kutsald\u0131r. Din, sundu\u011fu her \u015feyin \u00f6z\u00fcnde bir kutsall\u0131\u011f\u0131n bulundu\u011fu ifade eder. Pratiklerinin yap\u0131lmamas\u0131 durumunda ceza ile tehdit ederken, yap\u0131lmas\u0131 durumunda da m\u00fckafat ile m\u00fcjdeler. Bilimin b\u00f6yle bir g\u00fcc\u00fc yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc ne tehdit edece\u011fi -cehennem, tanr\u0131, sonsuz azap- ne de m\u00fckafat -cennet- vaat edece\u011fi bir olguya sahiptir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130nsanl\u0131k, tarih boyunca kendi kendini y\u00f6netebilecek, Nietzsche\u2019nin deyimiyle \u201c\u00fcst insan\u201d formuna ula\u015famad\u0131. Hayat\u0131n her noktas\u0131nda bir \u015fekilde y\u00f6nlendirilmeye hala muhta\u00e7 durumda. Di\u011fer taraftan dur durak bilmeden de ke\u015ffetmeye devam ediyor. Bu yaz\u0131m\u0131zda insanlar\u0131n hayat\u0131n\u0131 hem y\u00f6nlendiren hem de anlam katan iki olguyu ele al\u0131yoruz; din ve bilim. Albert Bayet, Dine Kar\u015f\u0131 D\u00fc\u015f\u00fcnce Tarihi isimli eserinde […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":816,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10,219],"tags":[350,528,339,255,581,349,135],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=47"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":818,"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47\/revisions\/818"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/816"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=47"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=47"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.farklarsozlugu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=47"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}