Sözlü İbadetin İki Kaynağı: Sure ve Dua

Sure ve dua kelimelerini genel olarak kutsal kitap sahibi her din için kullanabiliriz. Fakat bu iki kelime dilimizde İslami bir terminolojiyi ifade eder. Kelimelerin anlamları İslam menşeli bir şekilde aklımızda yer eder. Diğer dinlerdeki yerlerini anlamak için de yine bu anlamlara mukayese etmemiz gerekir. Dolayısıyla bu yazımızda sure ve duayı İslam dininde sahip oldukları anlamlar üzerinden inceleyeceğiz. Her dinin kendi sure ve dua anlayışı farklı olduğu için ve bunu ele almak bizi ontolojik ve etimolojik bir çaba içine sokacağı için yazının sınırlarını aşacaktır. Şimdi kısaca sure ve dua arasındaki farklara göz atalım.

Aralarındaki ilk fark surenin İslam dininin kutsal kitabı olan Kuran-ı Kerim’de yer alıyor olmasıdır. Sureler Kuran’ın kısımlarıdır. Uzun ya da kısadırlar. Dualar da tıpkı sureler gibi Kuran’da yer alabilirler. Fakat böyle bir şey söz konusu olsa bile dua, surenin bir bölümü olarak bulunur. Kuran’ın başlı başına bir kısmı olamaz.

Sure, Kuran’da yer alması sebebiyle Allah kelamıdır. Yani peygambere Allah tarafından vahyedilmiş sözlerdir. Dualar ise genel olarak peygamberin ya da insanın kişisel sözleridir. Kuran’daki bulunan duaların sayısı sınırlıdır. Bunları da Allah kelamı olarak ifade edebilir. Fakat dua dediğimizde aklımıza ilk gelen anlam bundan farklı olacaktır.

Sure, İslam’ın farz kıldığı ibadetlerde kullanılır. Çoğu ibadet içinde sure okunmadan icra edilemez. Fakat dualar için aynı şey söz konusu değildir. Duaların farz ibadetlerin ifa edilmesinde bir etkisi yoktur. Daha çok nafile diyebileceğimiz -kişiye farklılaşan, sınırı olamayan ibadetler- Allah’a yakarma, ondan bir şeyler arzu etme olarak ifade edebileceğimiz fiziksel dua eyleminin bir cüzü olarak kullanılırlar.

Sure, Allah kelamı olduğu için ahkam içerebilir. Kişinin ailevi, hukuki, sosyal hayatını yönlendirebilir. Onun eylemlerini kısıtlayabilir ya da genişletebilir. Kısacası hayatına doğrudan etki sahibidir. Duanın bunu yapma gücü yoktur. Duanın hedefi insan değil, tanrıdır. İnsanı değil, tanrıyı yönlendirmek için kullanılır. Yine sureler çeşitli ve farklı türde bilgiler içerir. Tarihi kıssalar, peygamberlerden haberler, metafizik öğretiler gibi. Fakat dua bir bilgi içermez. Sadece arzu ve istek dile getirir. Kişinin dünya ve ahirette gerçekleştirmek istediklerini dile getirir.

Son olarak surelerin sınırları nettir. Kuran’ı Kerim’de yazdığı şekilde okunur. Farklı yorumlanabilir fakat fiziksel değişikliğe uğraması mümkün değildir. Duaların formu kişiye aittir. Sayfalar uzunluğunda da olabilir, bir satır ya da bir kelime de olabilir. İsyan içerikli bir öğe olmadığı sürece her türlü şey duada ifade edilebilir.