Hangisi İki Yüzlüydü: Madalya mı? Madalyon mu?

İki kelime de gündelik kullanımı pek meşgul etmez. Ara sıra karşımıza çıkarlar. Madalya genellikle tarih kitaplarında arzı endam eder. Madalyon ise efsane temalı filmlerde belki. Ama madalya ve madalyon arasındaki farkı öğrenebilmemizi sağlayacak kadar çok kullanılmadıkları kesindir. Hani belki bir Kore Gazisi parasızlıktan madalyasını satmaya kalkmazsa ya da bir vefasız mirasçı, dede yadigarlarını bit pazarına düşürmezse kolay kolay gündem de olmazlar. O yüzden iki kelimeye gelin yakından bakalım ve aralarındaki farkları yakalamaya çalışalım.

Madalya ve Madalyon Arasındaki Farklar

Madalya kelimesi dilimize İtalyancadan intikal etmiş. “Özel amaçla basılan metal para ya da sadece metal para” anlamına gelen “medaglia” kelimesinden alınmış. Telaffuz açısından pek fark olduğu söylenemez. Ama kelimenin en orijinal formu Geç Latincede yer alıyor. İtalyancaya, Latince “metallea” kelimesinden geçmiş ve zamanla evirilmiş. Anlam bakımından iki kelime arasında fark yok. Madalyon kelimesi de tahmin ettiğiniz üzere yine dilimize İtalyancadan geçmiş bulunmakta. İtalyancadaki aslı “madaglione.” Yine telaffuz çok ufak bir fark ile dilimize uygun bir form kazanmış.

Madalya kelimesinin sözlükteki anlamı tam olarak şöyle; “savaşta yararlılık gösterenlere, yarışlarda derece alanlara ödül, bazen de önemli bir olay dolayısıyla ilgililere hatıra olarak verilen metal nişan.” Madalyonun yine sözlük anlamı şu şekilde; “içine hatıra değeri taşıyan resim vs gibi eşyalar konulmak suretiyle, ince bir zincirle boyna asılan, genellikle yuvarlak süs eşyası.” Kimi sözlükler madalyonun ek anlamına, madalyaya verdiğimiz anlamı verir. Halk dilindeki kullanımı esas alırsak bunu belki kabul edebiliriz. Bunun haricinde madalyon aynı zaman bir mimari terimidir ve ilk anlamından ciddi farklar barındırır; “içinde resim veya kabartma olan bir yapının iç veya dış cephesi ile herhangi bir mobilya üzerinde bulunabilen elips ya da çember biçimindeki öğe.”

Genel hatlarıyla tanımlara bakacak olursak madalya ve madalyon arasındaki temel farkı şöyle özetleyebiliriz; madalya değerli madenden üretilirken, madalyon değersiz bir metal de olabilir. Madalya sadece önemli bir olayın akabinde verilirken, madalyon herhangi bir hediye vesilesiyle verilebilir. Madalyanın tek anlamı varken, madalyonun üç farklı anlamı söz konusudur.

Küçük bir tarihi bilgi verecek olursak; bir madalyayı ödüllendirmek için kullanmanın ilk örneği, M.Ö. 4. yüzyılda görülmüştür. Baş Rahip Jonathan Büyük İskender’in yardımıyla İbranileri başarıyla yönetmiş ve bunun karşılığında da İskender, Jonathan’a altın düğmeler hediye etmiştir. Bu aslında kralın akrabalarına onur nişanesi olarak sunduğu geleneksel bir hediyedir. Fakat ilk defa bir askeri başarıdan sonra verilmiştir. Bundan sonra Roma imparatorları askeri başarıları metal nişaneler ve büyük paralar ile ödüllendirmeye başlamışlardır.