Petrolün İki Türevi: Benzin vs Dizel

Araç satın alırken en fazla dikkat edilen noktalardan bir tanesidir; aracın yakıtı dizel mi yoksa benzin mi? Daha az tükettiği ve bütçeye uygun olduğu için dizel araçlar genelde daha fazla tercih edilir. Fakat bu özelliği dizel araçların fiyatını etkiler. Bu noktada güncel bir bilgi paylaşacak olursak 2020 yılı itibari ile Fiat, 1.4 Benzinli Egea modeli için 108.900 TL, 1.3 Dizel Egea modeli içinse 145.900 TL’lik bir fiyat belirlemiş durumda. Motor hacmi az olmasına rağmen yakıt tüketimindeki tasarruf nedeniyle satıcılar araya fahiş fiyat koyabiliyor. Peki bunun arkasında yatan nedenler nelerdir? Niçin dizel ve benzin arasında bir tercih yapmak zorunda kalıyoruz? Ya da dizeli benzinden ayıran belirgin farklar nelerdir?

Öncelikle dizelin de benzinin de başlangıcında siyah, akışkan bir sıvı bulunur; ham petrol. Yaklaşık 500 kimyasaldan bu oluşan ham petrol tek başına pek bir işe yaramaz. Bunun için belirli süreçlerden geçer. Rafinerilerde işlenir. Ve kraking denen işlemle, zincir hidrokarbon molekülleri parçalarına ayrılır. Sonra bu parçalanan moleküller tasnif edilir. İlk fark buradadır; zincirlerden uzun olanları benzin, kısa olanları ise dizel için kullanılır.

Hidrokarbon moleküllerinin uzun ya da kısalığı dizel ve benzinin yanmasıyla da alakalıdır. Örneğin zincirler ne kadar uzun olursa kimyasalın alev alma süresi o kadar kısalır. Zincirler ne kadar kısalırsa da o kadar fazlalaşır. Bu yüzden dizel bir deponun içine yanan kibrit atsanız bile büyük ihtimalle tutuştuğunu göremezsiniz. Çünkü kibrit söner. Benzinli motorlarda durum oldukça farklıdır. Benzin ve hava karışımından oluşan homojen yapının buji yardımıyla ateşlenmesi gerekir. Bu ateşleme olmayınca motor çalışmayacaktır.

Yine her ikisinin de farklı kimyasallar olması hasebiyle farklı şekilde çalışma prensiplerine sahiptirler. Dizel yakıt tüketen motorlar daha sesli çalışırken, benzinle çalışan motorlar daha az ses çıkarırlar. Bu sebeple bir aracın dizel mi yoksa benzin mi kullandığını seslerine bakarak da ayırt edebiliriz.

Dizelin molekülleri kısa olsa da içindeki farklı kimyasallar daha hacimli bir yapıda olmasını sağlar. Aynı durum benzin için geçerli değildir. Örneğin bir litre benzini ve bir litre dizeli aynı terazide tarttığınızda dizelin bulunduğu kefenin aşağıya indiğini görürsünüz. Bu hacim farkı aynı zamanda benzinin daha çabuk uçmasını sağlar. Dizel, benzine göre daha az uçucu özelliğe sahiptir. Ama tam da bu sebeple yakıt tasarrufu yapabilir.

Her ikisi de karbondioksit üretir. Havayı ve çevreyi yüksek oranda kirletir. Örneğin; egzoz dumanının havayı kirlettiği şehirlerdeki hava kirliliği modeline Los Angeles tipi kirlilik denir. Ozon tabakasının delinmesinin, astım-bronşit hastalıklarının, asit yağmurlarının ve kara bulutların en sıkı dostu sayılırlar. Bu yüzden yakın gelecekte muhtemelen dizel de benzin de yeni tip otomobillerin antik yakıtları olarak tarihe geçecekler. Bundan önce dizelin bir kusuru olarak belirtmemiz gerekir, her ne kadar yakıt tasarrufu sağlasa da havaya verdiği zarar benzinden daha fazladır. Mesela 7,6 litrelik bir dizelin ortaya çıkardığı karbondioksit oranı 10 litrelik bir benzinin ortaya çıkardığına eş değerdedir. Gerisini siz düşünün.

Son olarak otomobillerin henüz çıktığı yıllarda benzin istasyonları yoktu. Ve otomobil kullanıcıları yakıt gereksinimlerini eczanelerden karşılıyorlardı. O günden bugüne çok şey değişti ama fiyatlarda bir değişiklik olmadığı kesin.