Bilimin İki Oyuncağı; Teleskop ve Mikroskop

Eskiden devlet okullarında bir laboratuvar sınıfı olurdu. Kimi hocalar ders için öğrencileri oraya çağırır ve kırık dökük gereçlerle bir şeyler anlatmaya çalışırlardı. Yarısı kaybolmuş bir insan iskeleti, ucuzluk pazarlarında satılan bir mikroskop, uzağı göstermeyen bir teleskop, birkaç ameliyat edevatı gibi şeyler… Bugün belki durum farklıdır. Umarız öyledir! Çoğumuz mikroskop ve teleskobu orada öğrenmişizdir fiziksel olarak. Daha sonraları bilim kurgu türünden kitaplar ve sinema filmlerinde karşımıza çıkmıştır muhtemelen. İki aygıtın da kendine göre özellikleri vardır. Hatta teleskop ve mikroskobu farklı amaçlara hizmet eden iki bilimsel gereç olarak kısaca tanımlayabiliriz. Şimdi kısaca aralarındaki farklara göz atalım.

Mikroskop ve Teleskop Arasındaki Farklar

En temel fark teleskobun uzağı, mikroskobun da yakını göstermesidir. Teleskop gözlemciden çok uzaktaki bir nesneyi yakınlaştırır. Mikroskop da aynı şekilde mikro düzeydeki uzaklığı yakınlaştırmaya, göze gelecek şekilde daha fazla büyütmeye yarar. Teleskop çok uzaktaki gök cisimlerini yakına getirirken, mikroskop hücre yapısını ve tek hücreli organizmaları büyütmeyi sağlar.

Fakat ikisinin kullanım alanları da gayeye istinaden farklılaşabilir. Teleskop misal, sadece bilim için kullanılmaz. Kişisel ilgi alanı için herkes bir teleskop kullanabilir. Dağların zirvelerini, yağmur bulutlarının eylemlerini, şehir meydanında olup bitenleri gözlemek isteyen biri teleskop kullanabilir. Mikroskop, teleskopa nazaran daha dar alanda kullanılır. Hatta sadece bilimsel çalışmalarda istihdam edilir dersek sanırım yanılmış olmayız. Lise öğrencisinin kurbağa derisindeki destinasyonları mikroskopla incelemesini de bilimsel bir eylem sayarsak bu böyledir.

Her iki aletin de lens çapları ve diyaframları farklıdır. Teleskobun lens çapı ve diyaframı mikroskopa göre daha büyüktür. Bunun sebebi ışık kontrolüdür. Teleskop uzaktaki nesneyi seçebilmek için salt doğal ışığa muhtaçtır. Doğal ışık olmadan nesneleri göremez. Fakat mikroskobun doğal ışıkla hiç işi yoktur. Nesneyi görebilmek için yapay ışığa ihtiyaç duyar.

Tabi bunlar genel olarak bildiğimiz teleskop ve mikroskopların aralarındaki farklardır. Teknolojinin gelişmesi ile aslında teleskop da mikroskop da ciddi anlamda gelişim göstererek birer üst başlık haline geldiler. Mesela teleskop derken nasıl bir teleskoptan bahsettiğimizi iyi bilmemiz gerekir. Uzay teleskobu mu yoksa seyir teleskobu mu? Ya da hacmi, ölçeği, menzili ne kadarlık bir teleskop gibi… Aynı durum mikroskop için de geçerlidir. Ve her şeyde olduğu gibi bu iki aygıtta da marka, model söz konusudur. Cep telefonları, bilgisayar, tablet ve otomobillerde olduğu gibi.