Cirmi Küçük, Cürmü Büyük Varlıklar: Bakteri ve Virüs

Son zamanların en fazla merak edilen iki kavramıdır; virüs ve bakteri. Son yüzyıldır belki de çok daha uzun bir zamandır insanlığın görmediği büyüklükte meydana gelen Covid-19 pandemisi virüs denen şeyin ne olduğunu hatırlamamıza sebep oldu. Küçücük bir şeyin tüm dünyayı nasıl esir ettiğini, edebildiğini hepimiz merak ettik. Neticede bugüne kadar enfekte olan insanların tümünün vücudunda yaşayan toplam Covid-19 virüsünün boyutu 2,18 gram gibi komik bir rakam. Binlerce hatta tarihteki örneklerinden yola çıkarak milyonlarca insanın hayatına mâl olmuş bu cirmi küçük ama cürmü büyük varlığı, daha az etkiye sahip kardeşiyle yani bakteriyle mukayese edelim. Ve bakteri ve virüs arasındaki farklara yakından bakalım.

İkisi arasındaki en temel fark hayata tutunma yollarındadır. Yani bakteri de virüs de her canlı gibi yaşamak ve var olmak için çabalar fakat bunun için farklı metotlar kullanırlar.

Bakteri, bünyesinde DNA, ribozom, sitoplazma, hücre duvarı ve hücre zarı taşıyan tek hücreli bir canlıdır. Bazı türlerinde hareket etmelerini sağlayan/kolaylaştıran kuyruğa benzer kamçılar ya da bulundukları yüzeylere tutunmalarını sağlayan pilus adında tüyümsü eklentilere sahiptir. Virüsün yapısı bakteriden farklı olarak daha basit bir şekildedir. DNA ve RNA’nın yanı sıra bunları koruyan, kapsit olarak adlandırılan protein kılıfları vardır.

Bakteriler her türlü ortamda yaşama kabiliyetine sahiptirler. Yaşamak için canlı hücrelere ihtiyaçların yoktur. Cansız hücreler üzerine de tutunabilir ve hayatlarını orada idame ettirebilirler. Fakat virüslerin yaşaması için canlı hücreler elzemdir. Canlı hücrelere tutunamadıklarında ölürler. Ki bu hücrelere literatürde “konak hücre” ismi verilir.

Bakterilerin hepsi zararlı değildir. Faydalı olanları da vardır. Örneğin azot bakterileri, dünyadaki azot döngüsünün devamını sağlarlar. Okyanuslarda yaşayan bakteriler, atmosferdeki karbondioksiti kullanarak oksijen üretirler. Son olarak ve hepimizin bildiği üzere bağırsak bakterileri, sindirim ve emilimin yapılmasında yardımcı olurlar. Virüsler bakterilere göre bu konuda da farklılık arz ederler. Çünkü her virüs zararlıdır. Ve bunun bir istisnası söz konusu değildir. Üzerine tutundukları konak hücreyi kullanarak DNA ve RNA’larını çoğaltırlar. Kendi kopyalarını oluşturarak diğer hücrelere de saldırırlar. Ve daha kötüsü sağlıklı olanlarını öldürürler.

Bazı bakteriler tüberküloz, menenjit ve idrar yolu hastalıklarına neden olurlar. Fakat bunlar antibiyotikler vasıtasıyla tedavi edilebilirler. Virüsler ise grip, soğuk algınlığı, kızamık ve kızamıkçık gibi artık tedavi yöntemleri üretilmiş, çok tehlikeli olmayan hastalıklara neden oldukları gibi, Covid-19, SARS, MERS ve Ebola gibi dünya çapında etkili olabilecek farklı salgın hastalıklara da neden olabilirler. İşin kötüsü antibiyotikle tedavi edilemezler. Tek çareleri aşı ya da o hastalıklara özel olarak üretilmiş tedavi metotlarıdır.