Tehlike Alarmları: Epidemi ve Pandemi

Bundan bir yıl öncesine kadar çoğumuzun bihaber olduğu iki kelimeydi; epidemi ve pandemi. Fakat Covid-19 virüsünün dünya genelini etkisi altında almasıyla beraber gündelik dilde en fazla kullandığımız kelimelerden bir tanesi oldu. “Pandemi dolayısıyla”, “pandemi yüzünden”, “pandemi şartları gereği” gibi pek çok kullanım kısa sürede klişeleşti. Hatta hepimiz mustarip olduğumuz için dilimize pelesenk oldu. İlk başlarda epidemi kelimesini duyduk haberlerde, sosyal medyada ve internette. Sonraları pandemi oldu. Peki iki kelime arasındaki fark nedir? Dünya Sağlık Örgütü Covid için neden bu kelimeyi tercih etti?

Öncelikle epidemi sadece sağlık konusunda kullanılan bir kelime değil. Sağlık dışında ortaya çıkan diğer kriz türlerini de niteler. Kontrolden çıkmış herhangi bir sorun ya da problemi tanımlamak için kullanılır. Asıl tanımı ise, geniş bir coğrafi alanda meydana gelen ve nüfusun son derece yüksek bir kısmını etkisi altına alan salgın olarak tanımlanır. Pandemi ise sadece sağlık konusunda kullanılır. Bölgeler üstü, coğrafya üstü, gruplar üstü bir yapı arz eder. Tüm ülkeyi, ülkenin tamamını ya da dünyanın tamamını etkisi alan bir salgını ifade etmek için kullanılır. Aralarındaki en temel fark sağlık söz konusu olduğunda epideminin belirli bir coğrafyayı, pandeminin ise tüm dünyaya sirayet etmiş bir salgın olmasıdır.

Dünya Sağlık Örgütü (DSO) Covid-19 salgınının ilk etabında epidemi demişti. Çünkü dünyanın belirli bir yerinde görülmüş, henüz tüm dünyada etkisini göstermemişti. Sonraları ise tüm ülkelerde vaka örneklerinin artmasıyla beraber pandemi olarak tanımladı.

Epideminin sadece hastalık için kullanılmadığını söylemiştik. Pandemi sadece hastalıklar için kullanılır fakat bazı şartlar ister. Bir hastalığın pandemi olabilmesi için o hastalığın şu 3 şartı içinde barındırması gerekir;

• Yeni tip bir virüs olması.
• İnsanlara kolayca sirayet edebiliyor olması.
• Ve yine insandan insana “sürekli” bulaşabilme gücüne sahip olması.

Kısacası pandeminin sadece can alması ya da kolayca öldürmesi gerekmez. Böyle bir hastalık ne olursa olsun hatta ne kadar yaygın görülüyor olursa olsun yine de pandemi olarak adlandırılamaz. Mesela kanser oldukça yaygın bir hastalık türüdür. Ve dünya genelinde oldukça fazla kişinin hayatına mal olmuştur. Ama Dünya Sağlık Örgütü kanseri, pandemi olarak nitelememiştir. Çünkü kanser ilk olarak bulaşıcı bir hastalık değildir. Yatkınlık oranı genetik olması sebebiyle de bulaşıcı sayılsa bile “sürekli” bulaşıcı bir etkiye sahip değildir.

Özet olarak yakın zamanda herhangi başka bir durum için epidemi kelimesinin kullanıldığını duyabilirsiniz. Ki gündelik kullanımda çok büyük tehlike arz etmeyen, zararsız bir kelimedir. Fakat şu an içinde bulunduğumuz pandemi sürecinin bile ne zaman biteceği belirsizken bir yenisinin ortaya ne zaman çıkacağını kestirmek hayli zordur. Ki pandeminin ne menem bir şey olduğunu hepimiz yakinen öğrenmiş durumdayız.